ابوالعباس حاتم نیریزی

ابوالعباس فضل بن حاتم نی ریزی از منجمان مشهور قرن سوم هجری و از معاصرین معتضد خلیفهٔ عباسی بود. وی در رشته‌های مختلف دست داشت و از او آثاری مانده‌است که از آن جمله جداول نجومی و رساله‌ایست در باب اسطرلاب کردن که مهم‌ترین کتاب در این موضوع به زبان عربی است. دهخدا در دو جا از این دانشمند نامبرده و او را در نجوم خاصه در هیئت برجسته دانسته‌است. آقای ذبیح‌الله صفا وی را بعد از خوارزمی بزرگترین ریاضی‌دان عالم اسلام می‌داند.

زادگاه او به درستی معلوم نیست، همین‌قدر دانسته شده که وی اهل نیریز در استان بوده‌است. ابن ندیم نام او را در کتاب الفهرست ذکر نموده و از او به عنوان یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان علم نجوم و هیئت نام برده‌است. منابع لاتین او را آناریتیوس "Anaritius" نامیده‌اند.

ابوالعباس در ستاره شناسی ، دنباله‌رو نگرش سامانه ی جهان زمین مرکز بود. در زمینهٔ ریاضیات نیز پژوهش‌هایی دربارهٔ هندسه اقلیدسی و مثلثات انجام داد. او اولین کسی است که کتانژانت وخرا به کار برد و اولین کسی است که خط سیاه در رنگین کمان را کشف کرد و توضیح داد؛ و برای اولین بار کتابی در هواشناسی و ابزار آن نوشت. لبچوفسکی دنباله روی کارهای او بوده است. وی اثباتی بر قضیه فیثاغورس نوشت.

وفات او را به سال ۳۱۰ ه ق دانسته‌اند. نیریزی خط مماس موسوم به ظل را که معادل تانژانت است به صورت یکی از خطوط اصلی در هندسه به کار برد (ولی در این مورد حبش بر او فضل تقدم داشت،

آثار :

۱- "شرح کتاب اصول اقلیدس"

۲-" رساله فی بیان المشاوره المشهوره الاقلیدس"

۳- " تفسیر کتاب المجسطی"

۴- " زیج کبیر "

۵- " زیج صغیر "

۶ - " حوادث القرانات "

منابع :

----------------------

-

-

برچسب‌ها: مشاهیر نیریز, ریاضیدانان نیریز, درگذشتگان ۳۱۰ ه ق